Geweld in de zorg: direct juridische hulp voor zorgmedewerkers

Snel antwoord geweld in de zorg

In de praktijk zijn er meestal drie routes bij geweld in de zorg (soms tegelijk):

• Aangifte en schade claimen in de strafzaak (voeging als benadeelde partij).
• Civiele schadeclaim tegen de dader (als die verhaal biedt).
• Werkgeversaansprakelijkheid als de zorgplicht voor een veilige werkplek tekortschiet.

Daarnaast is goede medische vastlegging essentieel, zeker bij psychische klachten zoals PTSS.

Agressie en geweld in de zorg: hoe vaak komt het voor?

Agressie tegen zorgpersoneel is een breed probleem.

In landelijke onderzoeken wordt de zorg structureel genoemd als een sector waar ongewenst gedrag bovengemiddeld voorkomt. Dat kan variëren van intimidatie en bedreiging tot lichamelijk geweld.

Voorbeelden van cijfers (ter illustratie):

• Volgens CBS/TNO (2023) gaf circa 30% van de werknemers in de zorg aan het afgelopen jaar te maken te hebben gehad met ongewenst gedrag op het werk.
• In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA 2024) rapporteerde een deel van de werknemers in de zorg intimidatie/bedreiging en ook lichamelijk geweld door patiënten of cliënten.

Cijfers verschillen per branche (ziekenhuis, GGZ, gehandicaptenzorg) en per definitie van ‘agressie’.

Wat moet je direct doen na een incident? Checklist

Deze stappen versterken je veiligheid, herstel én bewijspositie als je slachtoffer bent van geweld in de zorg:

1. Zorg eerst voor veiligheid en medische hulp (SEH/huisarts) en laat letsel vastleggen.
2. Meld het incident intern volgens protocol en laat een schriftelijke rapportage opstellen.
3. Noteer namen van getuigen, bewaar camerabeelden/WhatsApp-berichten en maak foto’s van letsel.
4. Meld klachten bij de bedrijfsarts/arbodienst en vraag om begeleiding bij herstel en re-integratie.
5. Overweeg aangifte bij de politie bij.

Schadevergoeding na geweld in de zorg

Bij letselschade kunnen verschillende schadeposten worden vergoed, bijvoorbeeld:

• Medische kosten en reiskosten.
• Inkomensverlies en verlies aan arbeidsvermogen (ook bij uitval of andere functie).
• Huishoudelijke hulp en mantelzorg.
• Studie- of omscholingskosten.
• Smartengeld (immateriële schade), ook bij psychisch letsel zoals PTSS.

Welke schadeposten haalbaar zijn, hangt af van bewijs, causaliteit en verhaalsmogelijkheden. Een vroege strategie voorkomt dat trajecten elkaar tegenwerken.

Aangifte en schade claimen in het strafproces

Bij strafbare feiten kan aangifte worden gedaan. Als het Openbaar Ministerie vervolgt, kun je je in veel gevallen voegen als benadeelde partij. Daarmee kan een deel van de schade direct in de strafzaak worden gevorderd.

Voorbeelden van vorderingen in de strafzaak:

• Medische kosten
• Inkomensverlies
• Smartengeld
• Reiskosten

Let op: voeging in het strafproces kent termijnen en eisen. Soms is een (aanvullende) civiele procedure nodig voor volledige schadeafwikkeling.

Werkgeversaansprakelijk bij geweld in de zorg

Werkgevers moeten zorgen voor een veilige werkomgeving.

Als beleid, beveiliging of opvolging van meldingen tekortschiet, kan onder omstandigheden aansprakelijkheid ontstaan voor de schade door een geweldsincident.

Voorbeelden van situaties waarin dit een rol kan spelen:

• Structurele onderbezetting of werken zonder adequate ondersteuning bij risicovolle patiënten.
• Eerdere signalen/incidenten zonder maatregelen of opvolging.
• Onvoldoende beveiliging of onduidelijke protocollen.
• Geen of gebrekkige training, opvang en nazorg na incidenten.

De beoordeling is altijd feitelijk: wat was redelijkerwijs te verwachten en welke maatregelen waren passend?

PTSS na geweld in de zorg

PTSS is een erkende stoornis die kan ontstaan na ingrijpende gebeurtenissen. Juridisch is vooral van belang dat klachten consequent worden vastgelegd en dat het verband met het incident zorgvuldig wordt onderbouwd.

Praktische aandachtspunten bij PTSS-claims:

• Zo vroeg mogelijk medische vastlegging (huisarts/psycholoog/psychiater).
• Duidelijke tijdlijn: incident, klachten, behandeling, beperkingen in werk/privé.
• Behandelgegevens en (waar nodig) onafhankelijke expertise.
• Voorkom ‘gaten’ in het dossier door te lang te wachten met hulp.

Veelgemaakte fouten

• Geen (of te late) medische vastlegging van klachten.
• Incident alleen mondeling melden, zonder schriftelijke rapportage.
• Bewijs laten verlopen (camerabeelden worden vaak snel overschreven).
• Trajecten los van elkaar starten zonder strategie (strafrecht/civiel/werk).