Letselschade door OPS of schildersziekte

Wat is OPS of schildersziekte?

OPS staat voor Organisch Psychosyndroom: een hersenaandoening die ontstaat door langdurige blootstelling aan organische oplosmiddelen. Die zitten in verf, lak, lijm, thinner, wasbenzine en ontvettingsmiddelen. Omdat schilders er het meest mee te maken kregen, heet de aandoening in de volksmond schildersziekte.

In de medische wereld heet de aandoening inmiddels CSE, chronische encefalopathie door oplosmiddelen. Je komt die term tegen bij artsen en bij de aanvraag van een tegemoetkoming. Het gaat om dezelfde ziekte.

OPS tast langzaam de hersenen aan. Klachten komen vaak pas na jaren, soms na een heel werkzaam leven. Dat maakt de ziekte lastig te herkennen, maar het maakt hem niet minder ernstig.

Het gaat niet alleen om schilders

De naam schildersziekte houdt mensen uit andere beroepen tegen om zich te melden, en dat is onterecht. Wie dagelijks met oplosmiddelen werkte, liep risico:

• Schilders, spuiters en autoschadeherstellers
• Vloerleggers en stoffeerders
• Drukkers en zeefdrukkers
• Metaalbewerkers en mensen die met ontvettingsmiddelen werkten
• Schoenmakers en leerbewerkers
• Medewerkers van benzinestations
• Mensen die met lijmen, harsen of reinigingsmiddelen werkten

Veelvoorkomende klachten bij OPS

• Vergeetachtigheid en concentratieproblemen
• Vermoeidheid die niet overgaat met rust
• Stemmingswisselingen en prikkelbaarheid
• Hoofdpijn en duizeligheid
• Moeite met plannen en organiseren
• Tintelingen in handen en voeten

Deze klachten hebben ook andere oorzaken, en dat is precies waarom een goede diagnose zo belangrijk is.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Voor een claim of een tegemoetkoming heb je een erkende diagnose nodig. Die stelt een arts, en er is een gespecialiseerde route.

Het Solvent Team is het centrum dat op deze aandoening is gespecialiseerd. Je komt daar via een verwijzing van je huisarts, bedrijfsarts of medisch specialist. Het onderzoek kijkt naar twee dingen tegelijk: je gezondheidsklachten én je werkgeschiedenis. Hoe lang was je blootgesteld, aan welke stoffen, in welke concentraties en onder welke omstandigheden?

Onderdeel daarvan is een neuropsychologisch onderzoek: hersenfunctietesten zoals geheugentesten en aandachtstaken, die in kaart brengen wat er cognitief aan de hand is. Zoek je op "OPS-test" of "schildersziekte test", dan is dit het onderzoek dat je bedoelt. De uitslag legt de basis voor zowel de medische diagnose als een juridisch traject.

Stappen naar een erkende diagnose

1. Meld je klachten bij je huisarts of bedrijfsarts en benoem je werk met oplosmiddelen expliciet.
2. Vraag om een verwijzing naar het Solvent Team of naar een neuroloog.
3. Zet je werkgeschiedenis op papier: welke werkgevers, welke periodes, welk werk.
4. Verzamel wat je kunt over de blootstelling: veiligheidsinformatiebladen, blootstellingsregisters, oude werkinstructies, foto's van de werkplek.
5. Vraag oud-collega's of zij willen verklaren hoe er werd gewerkt en wat er aan bescherming was.
6. Bewaar alle medische rapporten en verslagen.
7. Neem contact op met een letselschadeadvocaat voor de juridische kant.

Die vierde stap is de belangrijkste en de moeilijkste. Wij helpen daarbij: veel is nog op te vragen, ook bij werkgevers die je jaren niet hebt gezien.

Wie is aansprakelijk?

Op grond van artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek moet een werkgever zorgen voor een veilige werkomgeving. Bij het werken met gevaarlijke stoffen is die zorgplicht zwaar, omdat de gevolgen ernstig en onomkeerbaar zijn.

Wat moest je werkgever precies doen?

Hier gaat het vaak mis in de discussie met een verzekeraar. Die zegt: wij hebben maskers verstrekt. Maar artikel 4.4 van het Arbobesluit schrijft een rangorde voor, en beschermingsmiddelen staan daarin op de laatste plaats:

1. De bron aanpakken. Het oplosmiddel wegnemen of vervangen door een minder schadelijk alternatief. Dit is de eerste vraag, niet de laatste.
2. Collectieve technische maatregelen. Afzuiging, ventilatie, de damp weghalen bij de mens.
3. Organisatorische maatregelen. De blootstellingsduur beperken, taken rouleren.
4. Persoonlijke beschermingsmiddelen. Pas als sluitstuk, en alleen als de werkgever kan aantonen dat een hoger niveau redelijkerwijs niet mogelijk was.

Een werkgever mag dus niet meteen naar het laagste niveau grijpen. "Wij gaven maskers" is daarmee geen verweer maar een vraag: waarom is er niet vervangen of afgezogen?

Daarnaast gold er meer:

• Je informeren over de risico's van de stoffen waarmee je werkte
• De blootstelling beoordelen, bewaken en registreren
• Toezien op de naleving van de eigen instructies en voorschriften
• Periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek aanbieden, de PAGO

Wat moet jij aannemelijk maken?

Hier zijn we eerlijk, want dit is het lastigste deel van een beroepsziektezaak. Twee dingen liggen bij jou:

• Dat je bent blootgesteld aan oplosmiddelen onder omstandigheden die schadelijk kunnen zijn geweest
• Dat je klachten door die blootstelling kunnen zijn veroorzaakt

Lukt dat, dan draait de bewijslast en is het aan je werkgever om aan te tonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Dat is een groot voordeel: wat er precies fout ging, hoef jij dan niet meer aan te wijzen. Lukt hem dat niet, dan komt de aansprakelijkheid doorgaans vast te staan.

Maar het vermoeden werkt niet als het verband tussen je klachten en je werk te onzeker of te onbepaald is. Daarom staat of valt een OPS-zaak met de blootstellingsreconstructie: hoe concreter we kunnen maken waaraan je werd blootgesteld en hoe lang, hoe steviger je staat. En blijft er onzekerheid over de oorzaak, dan is de zaak niet meteen verloren: de rechter kan dan een deel van de schade toewijzen naar de mate waarin het werk waarschijnlijk heeft bijgedragen.

Wat als je zelf niet altijd een masker droeg?

Dat verandert doorgaans niets aan je recht op vergoeding. Bij werkgeversaansprakelijkheid wordt de schade niet naar rato verdeeld. Alleen bij opzet of bewuste roekeloosheid van jouw kant vervalt de aansprakelijkheid, en daarvoor moet je je onmiddellijk voorafgaand aan het ontstaan van de schade daadwerkelijk bewust zijn geweest van het roekeloze karakter van je handelen. Die lat wordt in de praktijk zelden gehaald. Bovendien lag het toezicht op het gebruik van beschermingsmiddelen bij je werkgever.

Werkte je als zzp'er of via een uitzendbureau?

Werkte je via een uitzendbureau, dan biedt artikel 7:658 lid 4 BW bescherming: de inlener kan aansprakelijk zijn, ook al was je daar niet in dienst. Lees verder over letselschade als uitzendkracht.

Als zzp'er kun je je op datzelfde artikel beroepen, maar niet zonder meer. De Hoge Raad bepaalde in het arrest Davelaar/Allspan (23 maart 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV0616) dat het werk feitelijk moet behoren tot de bedrijfsuitoefening van de opdrachtgever. Daarbij weegt mee wat voor werk het was, hoe de verhouding lag en hoeveel invloed de opdrachtgever had op de werkomstandigheden. Goed om te weten: voor de tegemoetkomingsregeling hieronder geldt die voorwaarde niet.

De tegemoetkoming voor stoffengerelateerde beroepsziekten

Naast een schadeclaim bestaat er sinds 2023 een landelijke regeling, en schildersziekte staat daar met naam op de lijst van erkende ziekten. Voor veel mensen is dit de snelste stap.

• Het gaat om een eenmalige tegemoetkoming van ruim 27.000 euro, jaarlijks geïndexeerd.
• De regeling geldt voor mensen die in Nederland in loondienst werkten én voor zelfstandigen zonder personeel.
• Het maakt niet uit of je oude werkgever nog bestaat.
• Je hebt een diagnose nodig voordat je aanvraagt. Het ISBG beoordeelt daarna de diagnose en je werkgeschiedenis.
• Heb je al een bedrag van je werkgever ontvangen voor dezelfde ziekte, dan kan dat de aanvraag beïnvloeden.

Eén voorwaarde is belangrijker dan alle andere: je moet in leven zijn op het moment dat je aanvraagt. Nabestaanden kunnen de aanvraag niet alsnog doen. Loop je met klachten rond en heb je nog geen diagnose, wacht dan niet af.

Kun je daarnaast nog schade claimen?

Een tegemoetkoming is geen volledige schadevergoeding. Verlies je jarenlang inkomen, dan dekt hij daar maar een deel van. Is er een aansprakelijke werkgever, dan kun je het verschil, de restschade, apart proberen te verhalen. Wij rekenen uit wat er in jouw geval nog openstaat.

Zie ook onze pagina over letselschade door chroom-6, de andere beroepsziekte door een stof op het werk waarvoor regelingen bestaan.

Wat als je werkgever niet meer bestaat?

Dat is bij OPS eerder regel dan uitzondering, omdat de blootstelling decennia terug kan liggen. Het betekent niet dat je met lege handen staat. Er zijn drie routes.

• De verzekeraar rechtstreeks aanspreken. Was je oude werkgever verzekerd tegen aansprakelijkheid, dan geeft artikel 7:954 BW je bij letselschade een directe actie: je kunt van die verzekeraar verlangen dat hij rechtstreeks aan jou betaalt. De wet regelt uitdrukkelijk het geval dat de verzekerde een rechtspersoon is die heeft opgehouden te bestaan.
• De vennootschap laten heropenen. Is het bedrijf ontbonden, dan kan onder omstandigheden worden verzocht de ontbinding te heropenen, zodat de vennootschap alsnog kan worden aangesproken.
• De tegemoetkomingsregeling. Die vraagt helemaal niet of je oude werkgever nog bestaat.

Wij zoeken uit welke polis er destijds liep en welke van deze routes in jouw situatie het meest oplevert. Dat uitzoekwerk hoef je niet zelf te doen.

Welke schade wordt vergoed?

Bij OPS gaat het om een aandoening met gevolgen voor de rest van je leven, en de schade loopt vaak veel verder door dan mensen denken.

• Verlies van inkomen, nu en in de toekomst
• Verlies van pensioenopbouw
• Medische kosten: behandelingen, onderzoeken, medicijnen
• Reiskosten voor medische afspraken
• Kosten voor huishoudelijke hulp
• Verlies van zelfwerkzaamheid: klussen die je niet meer zelf kunt doen
• Aanpassingen aan je woning of je vervoer
• Kosten van begeleiding of ondersteuning bij cognitieve klachten
• Smartengeld voor pijn, verdriet en het verlies aan kwaliteit van leven

Toekomstig inkomensverlies, huishoudelijke hulp en woningaanpassingen worden het vaakst vergeten, en ze maken juist het grootste verschil.

Hoeveel smartengeld krijg je?

Er is geen vast bedrag en geen tabel. De hoogte volgt uit een afweging van alle omstandigheden: de ernst van de diagnose, wat je cognitief hebt verloren, je leeftijd en wat de aandoening betekent voor je werk, je gezin en je dagelijks leven. Dat het om blijvende gevolgen gaat, weegt zwaar mee. Sinds 2026 wordt bij de begroting aansluiting gezocht bij de Rotterdamse Schaal.

Wij begroten en onderbouwen het smartengeld op basis van jouw situatie. Voor een eerste beeld kijk je bij de smartengeld indicatie.

Kun je een voorschot krijgen?

Ben je door je klachten arbeidsongeschikt, dan lopen de kosten door terwijl je inkomen terugvalt. Staat de aansprakelijkheid vast, dan vragen wij een voorschot aan bij de verzekeraar. Ook de tegemoetkoming uit de regeling kan die eerste periode overbruggen, en die staat los van de vraag of iemand aansprakelijk is.

Is het na al die jaren te laat voor een schadevergoeding voor schildersziekte?

Vaak niet, en bij OPS is dat een belangrijke vraag omdat de blootstelling decennia terug kan liggen.

De verjaringstermijn is vijf jaar en begint pas te lopen op het moment dat je bekend bent met de schade én met de partij die daarvoor aansprakelijk is. Wist je niet dat je klachten met je werk te maken hadden, dan liep die termijn dus nog niet. En bij letsel- en overlijdensschade geldt de algemene bovengrens van twintig jaar na de gebeurtenis niet: de wet maakt daar uitdrukkelijk een uitzondering voor.

Bij de allerlangste periodes kan verjaring toch een rol spelen. Ook dan is een zaak niet automatisch verloren: de rechter kan een verstreken termijn onder omstandigheden buiten toepassing laten, juist bij ziekten die pas laat aan het licht komen. Dit is echt maatwerk, dus laat het beoordelen voordat je ervan uitgaat dat je te laat bent. Lees meer over verjaringstermijnen.

Hoe pakt DLSA een OPS-zaak aan?

We beginnen met een gesprek over je situatie. Wat zijn je klachten, waar heb je gewerkt en wat weet je nog over de blootstelling? Op basis daarvan geven we je een eerlijk beeld van de kansen, ook als dat beeld niet is wat je wilt horen.

Daarna nemen wij het over. Wij vragen medische stukken op, reconstrueren je blootstellingsgeschiedenis en stellen de aansprakelijkheid vast. Bij een beroepsziekte staat of valt de zaak met het deskundigenonderzoek, dus werken wij samen met onafhankelijke experts: een medisch adviseur voor het verband tussen blootstelling en ziekte, en een arbeidshygiënist of toxicoloog die reconstrueert waaraan je precies bent blootgesteld. Die laatste is bij OPS vaak de belangrijkste.

Komt de verzekeraar niet tot een redelijk voorstel, dan leggen wij de zaak voor aan de rechter. Wij procederen bij elke rechtbank in Nederland.

• Een eerste gesprek over je situatie en de haalbaarheid
• Beoordelen of je onder de tegemoetkomingsregeling valt en de aanvraag begeleiden
• Medisch bewijs en blootstellingsgegevens verzamelen
• Uitzoeken welke werkgevers en welke polissen in beeld zijn, ook bij bedrijven die niet meer bestaan
• Onafhankelijke deskundigen inschakelen
• De aansprakelijkheid vaststellen en de tegenpartij aanspreken
• Alle schadeposten berekenen, ook de toekomstige
• Een voorschot aanvragen
• Onderhandelen met de verzekeraar
• Procederen wanneer er geen redelijke oplossing komt

Werk je nog bij de werkgever in kwestie? Dan is het goed om te weten dat de afwikkeling vrijwel altijd via zijn aansprakelijkheidsverzekeraar loopt en dat wij dat contact overnemen. Je hebt er zelf weinig gesprek over. Voor de meeste mensen die zich melden is het dienstverband trouwens al jaren beëindigd.

Wat kost een advocaat?

Staat de aansprakelijkheid vast, dan horen de kosten van juridische hulp bij je schade. Wij verhalen die kosten op de aansprakelijke partij, in de praktijk meestal een verzekeraar. Dat staat in artikel 6:96 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek. Vergoedt die partij alle kosten, dan kost een letselschadeadvocaat je niets. Je krijgt dan geen rekening van ons en houdt je vergoeding volledig.

De wet spreekt van redelijke kosten. Daarom wordt getoetst of je een advocaat nodig had, en of de rekening klopt. Daarover discussieert een verzekeraar soms, en dat gesprek voeren wij. Is de aansprakelijkheid nog niet erkend, dan spreken we vooraf af wat bij jouw situatie past. En heb je een rechtsbijstandverzekering, dan regelen wij het contact daarmee.

Waarom DLSA bij een OPS-zaak?

Wij werken uitsluitend voor slachtoffers, nooit voor verzekeraars. Onze letselschadeadvocaten zijn aangesloten bij de Vereniging van Letselschade Advocaten (LSA), en daarnaast bij de Werkgroep Artsen Advocaten (WAA) en de Vereniging van Advocaten voor Slachtoffers van Personenschade (ASP).

Die WAA is bij deze aandoening geen detail. Een OPS-zaak wordt gewonnen of verloren op de vraag of het verband tussen blootstelling en ziekte medisch overtuigend is onderbouwd. Dat vraagt om een advocaat die de taal van de medisch adviseur en de neuropsycholoog spreekt, en niet alleen die van het schaderecht.

Bekijk ook onze overzichtspagina over letselschade na een bedrijfsongeval en de pagina over RSI, een andere aandoening die langzaam door het werk ontstaat.