Schadevergoeding na mishandeling

Wie is aansprakelijk?

Bij een verkeersongeval of een bedrijfsongeval betaalt uiteindelijk een verzekeraar. Bij mishandeling is dat bijna nooit zo, en dat komt door één regel: een aansprakelijkheidsverzekering dekt geen schade die iemand opzettelijk toebrengt. Wie een ander slaat, is dus zelf aansprakelijk, en veel daders hebben het geld niet.

Dat betekent dat een gewonnen zaak niet hetzelfde is als geld. Je kunt de dader aansprakelijk laten verklaren en daarna met een papiertje achterblijven. Precies om dat gat te dichten bestaan er twee regelingen waarbij de overheid uitkeert, en daar zit vaak meer in dan mensen denken.

De vraag op deze pagina is dus niet "heb ik recht op schadevergoeding". Die vraag is meestal makkelijk. De vraag is: via welke weg komt dat geld er daadwerkelijk?

De routes sluiten elkaar niet uit. Je kunt je voegen in het strafproces, een aanvraag bij het Schadefonds doen en een derde aanspreken. Wat je van de een krijgt, wordt wel verrekend met de ander.

1. Je voegen in het strafproces

Komt er een strafzaak, dan kun je je daarin voegen als benadeelde partij en je schade vorderen. Dat is sneller en goedkoper dan een aparte procedure, en het bewijs over wat er is gebeurd wordt door het Openbaar Ministerie geleverd.

En dan komt het sterkste instrument dat er in het letselschaderecht bestaat. Legt de rechter een schadevergoedingsmaatregel op, dan int het CJIB het bedrag bij de dader. Betaalt die niet binnen acht maanden nadat het vonnis definitief is, dan keert de Staat het bedrag aan jou uit en gaat zelf achter de dader aan. Jij hoeft daarvoor niets in te dienen: dat gaat automatisch.

Bij opzettelijke geweldsmisdrijven geldt daarbij geen maximum. Wordt er 80.000 euro toegewezen en betaalt de dader niet, dan betaalt de Staat 80.000 euro. Voor andere soorten misdrijven, zoals diefstal, ligt dat plafond op 5.000 euro; voor geweld en zedenzaken is er geen plafond.

De beperking die je moet kennen. De strafrechter behandelt je vordering alleen als die het strafproces niet te zwaar belast. Een ingewikkelde berekening van je verlies aan inkomen kan daarom worden afgesplitst, en dan blijft de civiele weg over voor dat deel. Voor smartengeld en directe kosten is voegen bij geweldsdelicten juist vaak de beste keuze van de vier.

En je hebt in de strafzaak meer rechten dan alleen die vordering. Je mag spreken op de zitting, en bij ernstige geweldsdelicten moet de verdachte daarbij aanwezig zijn. Dat is sinds 1 juli 2024 wettelijk vastgelegd.

2. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven

Een tegemoetkoming van de overheid voor slachtoffers van een geweldsmisdrijf. De voorwaarden zijn milder dan mensen denken:‍

• Geen aangifte nodig. Wel betrouwbare informatie van iemand die er niet bij betrokken was; een melding bij de politie kan al genoeg zijn.
• Geen bekende dader nodig, en geen veroordeling.
• Je hoeft geen schadeposten op te geven. Je krijgt één vast bedrag.
• De termijn is tien jaar na het misdrijf. Gebeurde het voor je achttiende, dan tien jaar nadat je achttien werd. Was je door het misdrijf niet in staat eerder aanvraag te doen, dan kan een latere aanvraag alsnog worden toegelaten.

Het bedrag hangt af van de ernst van je letsel en loopt van 1.000 euro voor lichter letsel tot 35.000 euro bij zeer ernstig blijvend letsel. Krijg je later een vergoeding van de dader of van een verzekeraar, dan wordt dat verrekend.

Wees hier wel eerlijk over: dit is geen schadevergoeding. Het Schadefonds noemt het zelf een tegemoetkoming en een erkenning. Bij licht tot middelzwaar letsel is het vaak voldoende en dan heb je ons niet nodig. Bij ernstig letsel is 35.000 euro een fractie van je werkelijke schade, en dan is dit een eerste stap en niet de oplossing.

3. De dader civiel aanspreken

Je kunt de dader ook buiten de strafzaak om aansprakelijk stellen. Dat kan ook als er geen strafzaak komt, of als de zaak is geseponeerd: de civiele weg staat los van het strafrecht. Is er wél een veroordeling, dan levert die dwingend bewijs op van wat er is gebeurd, en dat maakt de civiele zaak een stuk eenvoudiger.

Het probleem is de verhaalbaarheid, en daar is één middel voor. Heeft de dader bezittingen, zoals een huis, een auto of spaargeld, dan kunnen wij conservatoir beslag laten leggen. Daarvoor vragen wij verlof aan de voorzieningenrechter, en dat kan al voordat de zaak is beslist. Zo staat het geld vast en kan het niet verdwijnen. Wat dat oplevert hangt natuurlijk af waar beslag op kan worden gelegd; wij zoeken dat uit voordat we een procedure starten.

Twee dingen die een zaak kunnen laten stranden, en die je liever nu weet. Als de dader zich met succes op noodweer beroept, valt de onrechtmatigheid weg en is er geen aansprakelijkheid. En was je zelf betrokken bij een vechtpartij, dan komt eigen schuld in beeld: de vergoeding wordt dan in beginsel verdeeld naar ieders aandeel. Maar was de fout van de ander veel ernstiger dan die van jou, dan kan die verdeling in jouw voordeel worden bijgesteld. Dat gebeurt bij letselschade regelmatig.

4. Een derde aanspreken die wél verzekerd is

Dit is de route die het vaakst wordt vergeten en die bij ernstig letsel het meeste oplevert. De vraag is niet alleen wie jou iets heeft aangedaan, maar ook: wie had dit kunnen voorkomen en is daarvoor verzekerd?

• Je werkgever, als het geweld op je werk gebeurde. Daarover gaat de volgende sectie.
• De exploitant van een café, club of evenement, die een eigen verantwoordelijkheid heeft voor de veiligheid van zijn bezoekers.
• Een instelling waarbinnen het geweld plaatsvond, bijvoorbeeld in de zorg, een internaat of een vereniging.
• Een school, die een eigen zorgplicht heeft voor haar leerlingen.

Deze partijen zijn wél verzekerd, en dat is het hele punt. Wij onderzoeken standaard of er zo'n partij is, ook als jij daar zelf niet aan hebt gedacht.

Beroepsrisico bij publieke rollen en zorgmedewerkers

Voor mensen met een publieke of zorgtaak is geweld geen incident maar een beroepsrisico, en dat is precies waarom een werkgever er iets tegen moet doen.

Uit onderzoek van de Vrije Universiteit onder medewerkers in de psychiatrie blijkt hoe groot het probleem daar is: in 2015 kreeg 33 procent van de ondervraagde ggz-medewerkers in twaalf maanden te maken met bedreiging of intimidatie, en 41 procent met fysieke agressie. Van de mensen die daarbij letsel opliepen, hield ruim één op de zeven langer dan een maand klachten of blijvend letsel. En van de incidenten werd maar ongeveer een kwart aangegeven bij de politie.

Dat laatste is begrijpelijk, maar het verzwakt je positie. Zonder aangifte en zonder interne melding is er later weinig vast te leggen.

En het is niet beperkt tot de ggz: in 2023 ervoer bijna 30 procent van alle zorgwerknemers ongewenst gedrag op het werk, blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van het CBS en TNO. Dat cijfer omvat zowel gedrag van patiënten en klanten als van collega's.

Wanneer schiet een werkgever tekort?

Je werkgever moet maatregelen nemen tegen agressie en geweld, en bij een verhoogd risico gaat die verplichting verder. Maar het is geen garantie: hij moet doen wat redelijkerwijs van hem kon worden gevraagd, niet elk incident uitsluiten. Of hij tekort is geschoten, hangt af van wat er in jouw situatie mogelijk was en wat hij daadwerkelijk heeft gedaan.

Wat in de praktijk het vaakst tot aansprakelijkheid leidt:

• Structurele onderbezetting in risicovolle situaties
• Eerdere signalen of incidenten die niet zijn opgepakt
• Ontbrekende of onduidelijke protocollen
• Gebrekkige nazorg na een incident
• Geen training of instructie voor situaties die te verwachten waren

Wij vragen op wat er aan maatregelen was, wat er van eerdere incidenten is vastgelegd en wat er met signalen is gedaan. Dat is het werk waar het in deze zaken op aankomt.

Werk je bij de politie, bij Defensie of bij de brandweer?

Dan is je rechtspositie anders, en dat wordt vaak op één hoop gegooid. Even precies:

• In de zorg geldt de gewone werkgeversaansprakelijkheid van artikel 7:658 BW.
• Bij de brandweer van een gemeente of veiligheidsregio geldt dat artikel ook: sinds 2020 heb je een arbeidsovereenkomst. Lees verder over letselschade bij de brandweer.
• Bij de politie is dat anders: die sector is uitgezonderd, dus artikel 7:658 BW geldt niet en de zorgplicht wordt langs een eigen lijn beoordeeld. Er is bovendien een aparte regeling. Lees verder over letselschade bij de politie en over de regeling beroepsgerelateerde gezondheidsklachten.
• Bij Defensie geldt artikel 7:658 BW ook niet en is er een eigen route. Lees verder over letselschade bij Defensie en over de Regeling Volledige Schadevergoeding.

Wat moet je direct doen na een incident?

• Zorg voor medische hulp en vraag de arts het letsel uitgebreid vast te leggen in het medisch dossier. Dat versterkt je claim later.
• Meld het incident intern en vraag om een schriftelijke rapportage.
• Doe aangifte bij de politie. Ook als je twijfelt: zonder aangifte is er meestal geen strafzaak, en dan valt de eerste route weg.
• Bewaar bewijs: foto's van het letsel, getuigenverklaringen, camerabeelden en berichten.
• Meld het bij de bedrijfsarts of de arbodienst.
• Neem contact op voor advies over je mogelijkheden.

Welke schade wordt vergoed?

• Medische kosten en reiskosten naar behandelingen, plus je eigen risico
• Verlies van inkomen tijdens je herstel
• Verlies van arbeidsvermogen bij blijvende beperkingen, en pensioenschade
• Huishoudelijke hulp, en de zorg die je naasten verlenen
• Verlies van zelfwerkzaamheid: wat je in en om het huis niet meer zelf doet
• Kosten van studievertraging, om- of bijscholing
• Kosten van psychologische hulp, ook bij PTSS en andere psychische klachten
• Smartengeld

Voor een eerste beeld van je totale schade gebruik je de letselschade berekenen tool. Bekijk ook de andere vormen van lichamelijk letsel en van psychisch letsel.

Kun je een voorschot krijgen?

Ja, in twee vormen. Loopt er een civiele zaak tegen een verzekerde partij, zoals je werkgever, dan vragen wij een voorschot aan zodra de aansprakelijkheid is erkend. En loopt er een strafzaak, dan is de betalingsgarantie van de Staat zelf een vorm van zekerheid: acht maanden na het vonnis is er uitbetaling, of de dader betaalt of niet.

Hoeveel smartengeld krijg je?

Dat hangt af van je letsel, niet van het misdrijf. Sinds 1 januari 2026 wordt rechters aanbevolen de Rotterdamse Schaal te gebruiken, een instrument van de Rechtspraak dat per letselcategorie een bandbreedte geeft. Het is een aanbeveling en geen wet, dus een rechter mag ervan afwijken als hij dat uitlegt. Herstel je binnen zes maanden volledig, dan gelden lagere indicaties van De Letselschade Raad.

Eén factor weegt bij een misdrijf zwaarder dan elders: de verwijtbaarheid. Bij opzettelijk toegebracht letsel telt mee dat iemand dit bewust heeft gedaan, en dat kan het bedrag binnen of boven de bandbreedte brengen. Daarnaast wegen je leeftijd, de duur van je klachten en de gevolgen voor je werk en dagelijks leven mee.

Hebben je naasten ook recht op iets?

Ja, en dat is hun eigen aanspraak, los van jouw claim. Twee dingen worden vaak verward:

• Affectieschade is een vaste vergoeding voor het verdriet van je naasten, als jij ernstig en blijvend letsel hebt of bent overleden. Of zij erbij waren, maakt niet uit. Bij letsel door een misdrijf gaat het om 17.500 euro voor je partner, thuiswonende kinderen en ouders, en 15.000 euro voor uitwonende meerderjarige kinderen en andere nauwe relaties. Die bedragen zijn hoger dan bij letsel zonder misdrijf.
• Shockschade is iets anders: een vergoeding voor een naaste die door de directe confrontatie met het geweld of de gevolgen daarvan zélf geestelijk letsel heeft opgelopen. Daarvoor is die confrontatie juist wel nodig, en ook een vastgestelde aandoening. Lees verder over shockschade en affectieschade.

Daarnaast heeft het Schadefonds een eigen regeling voor naasten en nabestaanden: een basisbedrag van 5.000 euro, en bij overlijden ook uitvaartkosten en gederfd inkomen.

Hoeveel tijd heb je?

Dat verschilt per route, en het verschil is groot.

• Bij het Schadefonds: tien jaar na het misdrijf, of tien jaar na je achttiende als je toen minderjarig was.
• Tegen de dader: hier geldt een bijzondere regel in jouw voordeel. Zolang de dader nog strafrechtelijk vervolgd kan worden, verjaart je vordering tegen hem niet. Bij mishandeling met zwaar lichamelijk letsel is die strafrechtelijke termijn twintig jaar, en bij de zwaarste delicten verjaart die helemaal niet.
• Tegen een werkgever of een andere derde: vijf jaar, gerekend vanaf het moment dat je bekend was met je schade én met de aansprakelijke partij. Let op: dat is de kortste termijn van alle vier, terwijl dit de route is waar wel een verzekeraar achter zit.

Denk dus niet te snel dat je te laat bent, maar wacht ook niet af: juist op de route met het meeste geld loopt de klok het snelst. Lees meer over verjaringstermijnen.

Wat kost juridische hulp bij mishandeling en geweldsmisdrijven?

Slachtoffers van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven hebben recht op een gespecialiseerde advocaat op kosten van de overheid. Je inkomen en je vermogen spelen daarbij geen rol. Wij zoeken uit of dat voor jou geldt en vragen die bijstand aan.

Soms spreken we een verzekerde partij aan, zoals je werkgever of de exploitant van een café. Staat de aansprakelijkheid vast, dan horen de redelijk gemaakte kosten van juridische bijstand bij je schade. Die verhalen wij op grond van artikel 6:96 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek op de aansprakelijke partij.

Bij een claim tegen de dader werkt dat anders, omdat daar geen verzekeraar achter staat. Wij leggen in het eerste gesprek uit wat er in jouw situatie geldt en welke afspraken mogelijk zijn, en we leggen die schriftelijk vast voordat we beginnen. Heb je een rechtsbijstandverzekering, dan regelen wij het contact daarmee. Een eerste gesprek kost je niets.

Gaat het alleen om een aanvraag bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven? Die doe je zelf, gratis, en Slachtofferhulp Nederland helpt je daarbij.

Waarom DLSA na mishandeling of geweld?

Wij werken uitsluitend voor slachtoffers, nooit voor verzekeraars. Onze letselschadeadvocaten zijn aangesloten bij de Vereniging van Letselschade Advocaten (LSA) en bij de Werkgroep Artsen Advocaten (WAA), en DLSA heeft het Nationaal Keurmerk Letselschade.

Bij geweld zit ons werk vooral in de routekeuze. Vier wegen, elk met een eigen termijn, een eigen plafond en een eigen kans dat er daadwerkelijk wordt betaald. Wie de verkeerde kiest, kan daar niet altijd van terug. Daarnaast onderzoeken wij standaard of er naast de dader een verzekerde partij is, en dat is de vraag die het meeste verschil maakt.

Kun je door je letsel of door wat er is gebeurd niet makkelijk naar ons toe komen, dan komen wij bij je langs. Vraag een huisbezoek aan.