Shockschade

Wat is shockschade?

Shockschade is de schade die je zelf lijdt doordat je bent geconfronteerd met een ernstig ongeval of een misdrijf dat iemand anders overkwam. Je bent dus niet het slachtoffer van de gebeurtenis zelf, maar je hebt er wel geestelijk letsel door opgelopen. Denk aan een posttraumatische stressstoornis, een angststoornis of een depressie.

Wat mensen het vaakst verrast: dit is een zelfstandige aanspraak. Je claimt niet iets namens het slachtoffer, maar je eigen schade. De Hoge Raad erkende dat in 2002 in het Taxibus-arrest, en in 2022 heeft de Hoge Raad het toetsingskader opnieuw ingericht.

Shockschade valt onder immateriële schade, oftewel smartengeld. Daarnaast kun je je financiële schade claimen. Lees ook onze overzichtspagina over psychisch letsel.

Wie is aansprakelijk?

De rechter beoordeelt of het handelen van de veroorzaker niet alleen onrechtmatig was tegenover het slachtoffer, maar ook tegenover jou. Daarbij weegt hij drie dingen tegen elkaar af.

1. Wat er is gebeurd en hoe ernstig het was. De aard en toedracht van de gebeurtenis, de gevolgen voor het slachtoffer, en of er opzet in het spel was. Een misdrijf weegt zwaarder dan een verkeersfout.
2. Hoe jij ermee bent geconfronteerd. Was je erbij, of werd je er later mee geconfronteerd, en hoe onverwacht kwam dat?
3. Hoe nauw je band met het slachtoffer was. De aard en hechtheid van jullie relatie weegt mee.

Daarnaast moet er geestelijk letsel zijn. Verdriet en rouw geven op zichzelf geen recht op shockschade, hoe zwaar ze ook zijn.

Moet je erbij zijn geweest?

Niet noodzakelijk, en dat is sinds 2022 anders dan mensen vaak nog denken. Zelf aanwezig zijn is geen harde voorwaarde meer. Ook een latere confrontatie met de gevolgen kan meewegen: de plek zien, de overledene identificeren, thuiskomen in de situatie.

Wat wel telt, is of die confrontatie rechtstreeks verband houdt met wat er is misgegaan, en hoe onverwacht ze was. Wij sturen je niet weg omdat je er niet bij was. Wij kijken naar hoe je het hebt meegemaakt.

Welk letsel is er nodig?

Er moet geestelijk letsel zijn dat naar objectieve maatstaven is vastgesteld, dat ernstig is gelet op de aard, de duur en de gevolgen, en dat voldoende objectiveerbaar is. Een formele psychiatrische diagnose is niet in alle gevallen vereist. Het letsel kan ook worden vastgesteld door een huisarts of een psycholoog. In de praktijk kom je er zelden zonder medische onderbouwing.

Gaat het om een posttraumatische stressstoornis, dan lees je daar meer over de diagnose en de gevolgen.

Wat is het verschil met affectieschade?

Shockschade en affectieschade worden vaak door elkaar gehaald. Het zijn twee aparte aanspraken die naast elkaar kunnen bestaan en die apart worden beoordeeld.

• Affectieschade is de vergoeding voor jouw verdriet als naaste, doordat iemand van wie je houdt is overleden of ernstig en blijvend gewond is geraakt. De bedragen staan vast in het Besluit vergoeding affectieschade. Je hebt géén medische diagnose nodig. De regeling geldt voor gebeurtenissen vanaf 1 januari 2019.
• Shockschade is de vergoeding voor jouw eigen geestelijk letsel door de confrontatie met een ernstig ongeval of misdrijf. Er zijn geen vaste bedragen; de hoogte wordt per geval bepaald. Er is wél geestelijk letsel nodig dat objectief is vastgesteld.

Lees verder over affectieschade voor naasten.

Shockschade bij politie, brandweer of defensie

Word je in je werk geconfronteerd met ernstige ongevallen of geweld, dan ligt je route waarschijnlijk anders. Voor jou is shockschade tegen de veroorzaker moeilijker: bij de weging telt mee hoe onverwacht de confrontatie was, en voor iemand die beroepsmatig ter plaatse komt, ligt die lat hoger.

Voor politie, brandweer en defensie loopt de weg meestal via de zorgplicht van de werkgever, plus de regelingen die voor jouw beroepsgroep gelden. Bij de politie geldt sinds 1 april 2025 een nieuw stelsel waarbij erkenning van een beroepsincident geen voorwaarde meer is voor ondersteuning. Bij defensie spelen het militair invaliditeitspensioen, de ereschuld en de Regeling Volledige Schadevergoeding.

Welke schade wordt vergoed?

Naast smartengeld kun je je financiële schade claimen, en die post wordt vaak onderschat.

• Kosten voor psychologische of psychiatrische behandeling, en je eigen risico
• Verlies van inkomen door arbeidsongeschiktheid
• Toekomstig verlies van verdienvermogen als de klachten blijven
• Verlies van pensioenopbouw
• Reiskosten naar behandelaars
• Kosten voor huishoudelijke hulp
• Verlies van zelfwerkzaamheid: taken die je niet meer opbrengt
• Kosten van om- of bijscholing als je je werk niet meer kunt doen

Wil je een indruk van wat er in vergelijkbare zaken is toegekend, kijk dan bij onze praktijkvoorbeelden over smartengeld bij psychische schade.

Hoeveel smartengeld krijg je?

Er staat geen bedrag in de wet. De hoogte volgt uit een afweging van alle omstandigheden: de ernst en de duur van je klachten, of er blijvende beperkingen zijn, de aard van de gebeurtenis waarmee je bent geconfronteerd en wat het betekent voor je werk en je dagelijks leven. Sinds 2026 wordt bij de begroting aansluiting gezocht bij de Rotterdamse Schaal.

Concrete bedragen noemen wij pas nadat wij jouw situatie kennen.

Kun je een voorschot krijgen?

Behandelkosten lopen door en soms val je uit op je werk. Staat de aansprakelijkheid vast, dan vragen wij een voorschot aan bij de verzekeraar van de aansprakelijke partij. Dat dekt lopende kosten en wordt later verrekend met de eindafrekening.

Hoe lang heb je de tijd?

De verjaringstermijn is vijf jaar op grond van artikel 3:310 van het Burgerlijk Wetboek, gerekend vanaf het moment dat je bekend bent met de schade én met de partij die daarvoor aansprakelijk is. Bij shockschade is dat startmoment niet altijd het moment van de gebeurtenis: klachten komen soms later op, of het verband wordt pas later gelegd. Bij letsel- en overlijdensschade geldt de algemene bovengrens van twintig jaar na de gebeurtenis niet. Lees meer over verjaringstermijnen.

Hoe zet je een shockschadeclaim in gang?

Wij nemen het over. Wij stellen vast of er aansprakelijkheid is, vragen de medische stukken op en laten het geestelijk letsel vaststellen. Waar nodig vragen wij een onafhankelijke expertise aan. Wij rekenen alle schadeposten door en voeren de gesprekken met de wederpartij. Komt er geen redelijk voorstel, dan leggen wij de zaak voor aan de rechter.

• Vaststellen of er aansprakelijkheid is, ook tegenover jou
• In kaart brengen hoe je met de gebeurtenis bent geconfronteerd
• Medische stukken opvragen en het geestelijk letsel laten vaststellen
• Een onafhankelijke expertise aanvragen en begeleiden
• Beoordelen of ook affectieschade aan de orde is
• Alle schadeposten berekenen, materieel en immaterieel
• Een voorschot aanvragen
• Onderhandelen met de verzekeraar of de werkgever
• Procederen wanneer er geen redelijke oplossing komt

Wat kost een advocaat?

Staat de aansprakelijkheid vast, dan horen de kosten van juridische hulp bij je schade. Wij verhalen die kosten op de aansprakelijke partij, in de praktijk meestal een verzekeraar. Dat staat in artikel 6:96 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek. Vergoedt die partij alle kosten, dan kost een letselschadeadvocaat je niets. Is de aansprakelijkheid nog niet erkend, dan spreken we vooraf af wat bij jouw situatie past.

Waarom DLSA bij een shockschadezaak?

Wij werken uitsluitend voor slachtoffers, nooit voor verzekeraars. Onze letselschadeadvocaten zijn aangesloten bij de Vereniging van Letselschade Advocaten (LSA) en bij de Werkgroep Artsen Advocaten (WAA), en DLSA heeft het Nationaal Keurmerk Letselschade. Bij shockschade telt die medische kant zwaar: de zaak draait op de vraag of het geestelijk letsel objectief is vastgesteld en ernstig genoeg is, en het is een leerstuk dat volledig door rechtspraak is gevormd.