Schadevergoeding en smartengeld bij psychisch letsel

Wat is psychisch letsel?

Psychisch letsel is geestelijke schade die ontstaat door een ingrijpende gebeurtenis waarvoor iemand anders verantwoordelijk is. Denk aan een verkeersongeval, een mishandeling, een medische fout of een ernstige gebeurtenis op je werk. De klachten kunnen bestaan uit angst, slaapproblemen, herbelevingen, prikkelbaarheid of een depressie.

Het letsel is onzichtbaar, en dat is voor veel mensen het moeilijkste: je krijgt niet dezelfde erkenning als iemand met een gebroken been. Juridisch bestaat dat verschil niet. Psychische schade is in de wet erkend en kan worden vergoed. Wat er wél anders is, is dat je hem moet aantonen, en dat is bewerkelijker.

Waardoor kan psychisch letsel ontstaan?

• Een verkeersongeval, met of zonder lichamelijk letsel
• Mishandeling, een overval of seksueel misbruik
• Een medische fout door een zorgverlener
• Het verlies van een dierbare door toedoen van een ander
• Een ernstige gebeurtenis op je werk, bijvoorbeeld bij politie, brandweer of defensie
• Een ernstige privacyschending, bedreiging of stalking

Wie is aansprakelijk?

De basis voor vergoeding van psychische schade staat in artikel 6:106 van het Burgerlijk Wetboek. Dat artikel regelt het smartengeld: de vergoeding voor pijn, verdriet en verlies van levensvreugde. Je komt daarvoor in aanmerking als je op andere wijze in je persoon bent aangetast, en dat is de categorie waar psychisch letsel onder valt.

Wat is daarvoor nodig? In ieder geval geestelijk letsel. Dat betekent dat er concrete gegevens moeten zijn waaruit naar objectieve maatstaven blijkt dat er psychische schade is ontstaan. Een diagnose van een psycholoog of psychiater is daarvoor in de praktijk onmisbaar.

En wat is niet genoeg? Verdriet, schrik of het gevoel gekwetst te zijn, hoe reëel ook, is op zichzelf niet voldoende. Ook het feit dat er een fundamenteel recht is geschonden, is niet automatisch een aantasting in je persoon. Dat is hard, maar je weet het beter nu dan halverwege een traject.

Er is nog een tweede weg. Ook als geestelijk letsel niet objectief kan worden vastgesteld, kan de aard en de ernst van wat er is gebeurd, en van de gevolgen daarvan voor jou, meebrengen dat er tóch sprake is van een aantasting in je persoon. Bij ernstige misdrijven en bij zware inbreuken op je persoonlijke leven is dat een reële route. Wij beoordelen welke van de twee in jouw situatie de sterkste is.

Wat moet je aantonen?

Drie dingen, en ze hangen aan elkaar.

1. Dat er een gebeurtenis was waarvoor iemand anders aansprakelijk is. Zonder aansprakelijkheid is er geen claim, hoe ernstig je klachten ook zijn.
2. Dat je psychische klachten hebt die zijn vastgesteld. Een rapportage van een psycholoog of psychiater beschrijft je diagnose, je klachten en het beloop.
3. Dat er een verband is tussen die gebeurtenis en je klachten. Dat heet causaal verband, en het is bij psychisch letsel bijna altijd het strijdpunt.

Die derde is waar de discussie op uitloopt. De tegenpartij zal aanvoeren dat je klachten ook een andere oorzaak kunnen hebben: iets uit je verleden, een andere gebeurtenis, of dat je er al gevoelig voor was. Daar is een antwoord op, maar het vraagt een goed dossier en meestal een onafhankelijke expertise. Wij verzamelen de rapportages en regelen die expertise.

Welke vormen van psychisch letsel zijn er?

Er zijn drie situaties die juridisch elk hun eigen regels hebben. Herken je jezelf in een van deze drie, lees dan verder op de bijbehorende pagina.

PTSS en ander psychisch letsel bij jezelf. Ben je zelf betrokken geweest bij de gebeurtenis en heb je daardoor klachten, dan claim je je eigen schade. Lees verder over PTSS na een ongeluk of trauma

Shockschade. Ben je psychisch beschadigd doordat je werd geconfronteerd met een ernstig ongeval of misdrijf dat iemand anders overkwam, dan gaat het om shockschade. Dat is een eigen leerstuk met eigen voorwaarden, waarover de Hoge Raad zich in 2022 opnieuw heeft uitgesproken. Lees verder over shockschade

Affectieschade. Is een naaste van jou overleden of ernstig en blijvend gewond geraakt door toedoen van een ander, dan heb je als naaste recht op een vergoeding voor jouw verdriet. Die kent vaste bedragen en geldt voor gebeurtenissen vanaf 1 januari 2019. Lees verder over affectieschade voor naasten

Drie routes naar een vergoeding

Dit is wat de meeste mensen niet weten: er is niet één weg. Welke route de beste is, hangt af van wie de schade heeft veroorzaakt en of die persoon te verhalen is.

1. Een civiele claim tegen de aansprakelijke partij

Dit is de gebruikelijke route bij een verkeersongeval, een medische fout of een gebeurtenis op je werk. Wij stellen de aansprakelijke partij formeel aansprakelijk en onderhandelen met zijn verzekeraar over de volledige schade: je smartengeld én je financiële schade. Deze route levert doorgaans het meeste op, omdat je alle schadeposten kunt claimen en niet aan vaste bedragen bent gebonden.

De beperking: er moet een verzekeraar zijn, of iemand die kan betalen. Bij een dader zonder verzekering en zonder vermogen loopt deze route vaak dood.

2. Voeging als benadeelde partij in het strafproces

Loopt er een strafzaak, dan kun je je daarin als benadeelde partij voegen en je schade vorderen. Dat kost geen griffierecht, en het Openbaar Ministerie levert het bewijs dat het feit is gebeurd. Jij kunt je richten op het onderbouwen van je schade.

Het grote voordeel zit in de inning. Legt de rechter een schadevergoedingsmaatregel op, dan int het CJIB het bedrag bij de dader. Slaagt dat niet, dan betaalt de Staat bij geweld- en zedenmisdrijven na acht maanden het resterende bedrag alsnog uit. Bij andere misdrijven is dat voorschot gemaximeerd. Je bent dus niet afhankelijk van de vraag of de dader wil of kan betalen.

De beperkingen: je hebt een strafzaak en een veroordeling nodig, en de strafrechter kan een ingewikkelde schadepost afwijzen omdat die het strafproces te veel belast. Complexe posten zoals toekomstig inkomensverlies lenen zich beter voor een civiele procedure. Vaak is een combinatie van beide het slimst.

3. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven

Ben je slachtoffer van een geweld- of zedenmisdrijf met ernstig letsel, dan kun je een tegemoetkoming aanvragen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Voor veel mensen is dit de route die daadwerkelijk tot een uitkering leidt.

Psychisch letsel komt in aanmerking. Een trauma, een depressie of een angststoornis kan kwalificeren; er hoeft geen lichamelijk letsel te zijn.

De dader hoeft niet bekend of veroordeeld te zijn. Wat er is gebeurd, moet wel aantoonbaar zijn.

Aangifte is niet verplicht, maar dan is er betrouwbare informatie nodig van iemand die er zelf niet bij betrokken was.

Je hebt tien jaar na het misdrijf om aan te vragen. Was je jonger dan achttien toen het gebeurde, dan tien jaar nadat je achttien werd.

Het fonds werkt met vaste letselcategorieën en bijbehorende bedragen.

Het is een tegemoetkoming en geen volledige schadevergoeding: het fonds noemt het zelf erkenning. Krijg je later een vergoeding van de dader of een verzekeraar, dan wordt die erop verrekend. En let op de termijn: die tien jaar is ruimer dan de gewone verjaringstermijn, dus wie civiel te laat is, is hier soms nog op tijd.

Wij zoeken uit welke van deze drie routes in jouw situatie het meest oplevert, en of ze te combineren zijn.

Welke schade wordt vergoed?

Bij psychisch letsel bestaat de schade uit twee delen, en mensen vergeten meestal het tweede.

Immateriële schade is het smartengeld: de vergoeding voor je pijn, je verdriet en het verlies aan kwaliteit van leven.

Materiële schade is alles wat je financieel kwijt bent of misloopt. Die post is vaak groter dan het smartengeld en wordt het vaakst onderschat:

• Behandelkosten voor psycholoog, psychiater of therapeut, ook het deel dat je zelf betaalt
• Eigen risico en niet-vergoede zorg
• Verlies van inkomen door verminderde of volledige arbeidsongeschiktheid
• Toekomstig verlies van verdienvermogen als de klachten blijven
• Verlies van pensioenopbouw
• Kosten voor huishoudelijke hulp of mantelzorg
• Reiskosten naar behandelaars
• Kosten van studievertraging
• Verlies van zelfwerkzaamheid: taken die je niet meer opbrengt

Hoeveel smartengeld krijg je?

Er is geen vast bedrag en geen tabel. De hoogte volgt uit een afweging van alle omstandigheden: de aard en ernst van de diagnose, hoe lang de klachten duren, of ze blijvend zijn, je leeftijd en wat het betekent voor je werk, je gezin en je dagelijks leven. Sinds 2026 wordt daarbij aansluiting gezocht bij de Rotterdamse Schaal.

Concrete bedragen noemen wij pas nadat wij jouw situatie kennen. Voor een indruk van wat er in vergelijkbare zaken is toegekend, kijk je bij onze praktijkvoorbeelden over smartengeld bij psychische schade en schadevergoeding na mishandeling.

Kun je een voorschot krijgen?

Behandelkosten lopen door terwijl je inkomen onder druk staat. Is de aansprakelijkheid erkend, dan vragen wij een voorschot aan bij de verzekeraar van de aansprakelijke partij. Dat dekt lopende kosten en wordt later verrekend met de eindafrekening.

Psychisch letsel door je werk bij politie, brandweer of defensie

Word je in je werk geconfronteerd met geweld, ongevallen of oorlogsomstandigheden, dan gelden er eigen regels. Voor sommige groepen ambtenaren, waaronder defensiepersoneel, geldt artikel 7:658 BW niet rechtstreeks; daar is een eigen zorgplichtnorm van toepassing die materieel op hetzelfde neerkomt. Daarnaast bestaan er voor deze groepen aparte regelingen.

Hoe lang heb je de tijd?

Voor een civiele claim geldt op grond van artikel 3:310 van het Burgerlijk Wetboek een verjaringstermijn van vijf jaar, gerekend vanaf het moment dat je bekend bent met de schade én met de partij die daarvoor aansprakelijk is.

Bij psychisch letsel is dat startmoment lastiger dan bij fysiek letsel. Klachten komen soms pas jaren later op, of het verband met de gebeurtenis wordt pas later gelegd. Wat wél in je voordeel werkt: bij letsel- en overlijdensschade geldt de algemene bovengrens van twintig jaar na de gebeurtenis niet. De wet maakt daar uitdrukkelijk een uitzondering voor.

En ging het om een geweld- of zedenmisdrijf, dan geldt bij het Schadefonds een termijn van tien jaar, die soms nog openstaat als de civiele weg al dicht is. Dit is maatwerk, dus laat je situatie beoordelen voordat je aanneemt dat je te laat bent. Lees meer over verjaringstermijnen.

Wat doet een letselschadeadvocaat voor jou?

Een verzekeraar wijst psychische claims regelmatig af of biedt een laag bedrag aan. Dat doet hij omdat psychisch letsel moeilijker te bewijzen is dan een gebroken been, en omdat er vaak een alternatieve verklaring te bedenken valt. Wij kennen die tegenargumenten en weten hoe je ze weerlegt.

Wij beoordelen eerst welke route in jouw situatie het meest oplevert. Daarna bouwen wij het dossier op: wij verzamelen de rapportages van je behandelaars, schakelen een medisch adviseur in en vragen waar nodig een onafhankelijke psychiatrische expertise aan. Wij stellen de aansprakelijke partij aan en nemen de correspondentie over. Komt er geen redelijk voorstel, dan leggen wij de zaak voor aan de rechter.

• Beoordelen welke route het meest oplevert en of ze te combineren zijn
• De rapportages van je behandelaars verzamelen
• Een medisch adviseur inschakelen en een onafhankelijke expertise aanvragen
• De aansprakelijke partij formeel aansprakelijk stellen
• De correspondentie met de verzekeraar overnemen
• Alle schadeposten berekenen, ook de toekomstige
• Een voorschot aanvragen
• Voorstellen van de tegenpartij beoordelen voordat je iets ondertekent
• Procederen wanneer er geen redelijke oplossing komt

Bekijk ook onze overzichtspagina over alle vormen van letselschade.

Wat kost een advocaat?

Staat de aansprakelijkheid vast, dan horen de kosten van juridische hulp bij je schade. Wij verhalen die kosten op de aansprakelijke partij, in de praktijk meestal een verzekeraar. Dat staat in artikel 6:96 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek. Vergoedt die partij alle kosten, dan kost een letselschadeadvocaat je niets. Je krijgt dan geen rekening van ons en houdt je vergoeding volledig.

De wet spreekt van redelijke kosten. Daarom wordt getoetst of je een advocaat nodig had, en of de rekening klopt. Daarover discussieert een verzekeraar soms, en dat gesprek voeren wij. Is de aansprakelijkheid nog niet erkend, dan spreken we vooraf af wat bij jouw situatie past. En heb je een rechtsbijstandverzekering, dan regelen wij het contact daarmee.

Waarom een DLSA-advocaat bij psychisch letsel?

Wij werken uitsluitend voor slachtoffers, nooit voor verzekeraars. Onze letselschadeadvocaten zijn aangesloten bij de Vereniging van Letselschade Advocaten (LSA) en bij de Werkgroep Artsen Advocaten (WAA), en DLSA heeft het Nationaal Keurmerk Letselschade.

Die WAA is bij psychisch letsel geen bijzaak. Een zaak wordt niet beslist op het schaderecht maar op de vraag of het verband tussen de gebeurtenis en je klachten overtuigend is onderbouwd. Dat vraagt om een advocaat die het gesprek met de medisch adviseur en de psychiater zelf kan voeren en die weet wat er in een rapportage moet staan.