Aangevallen door een patiënt: wanneer betaalt je werkgever de schade?

Laatst gecontroleerd op 7 november 2026

Je werkt in de zorg en een patiënt valt je aan. Je raakt gewond, en misschien houd je er psychische klachten aan over. Dan wil je weten of je werkgever je schade moet vergoeden. Dat hangt af van twee vragen. Heeft je werkgever genoeg gedaan om je te beschermen? En moest je werkgever een verzekering voor je afsluiten?

Over beide vragen heeft de advocaat-generaal bij de Hoge Raad in juli 2026 een conclusie genomen. Een conclusie is een advies aan de Hoge Raad. Het is dus nog geen geldend recht. De Hoge Raad moet nog beslissen. Toch is het advies belangrijk, omdat het op één punt een koerswijziging voorstelt.

De uitspraak in het kort

Instantie: Parket bij de Hoge Raad, conclusie van de advocaat-generaal

Datum: 3 juli 2026

Vindplaats: ECLI:NL:PHR:2026:681

Status: advies aan de Hoge Raad, geen geldend recht; de Hoge Raad beslist nog

Kern: volgens de advocaat-generaal nam het hof te snel aan dat betere maatregelen niets hadden uitgemaakt; hij stelt voor dat een werkgever met een gesloten ggz-afdeling werknemers moet verzekeren tegen schade door agressie van patiënten.

Wat is het?

Een werkgever moet zorgen voor een veilige werkplek. Dat staat in artikel 7:658 van het Burgerlijk Wetboek. Krijg je letsel tijdens je werk, dan ligt het bewijs grotendeels bij je werkgever. Een beroep op jouw opzet of bewuste roekeloosheid slaagt niet snel: die grens ligt hoog.

De zorgplicht is wel geen absolute waarborg. Heeft je werkgever alles gedaan wat redelijkerwijs van hem gevraagd kon worden, dan is hij niet aansprakelijk op grond van dit artikel.

Daarnaast is er artikel 7:611 BW. Dat artikel verplicht een werkgever om zich als ‘goed werkgever’ te gedragen. In 2008 leidde de Hoge Raad daaruit af dat een werkgever in sommige gevallen moet zorgen voor een behoorlijke verzekering voor zijn werknemers. Hij bouwde daarbij voort op arresten uit 2001 en 2002. Het ging eerst om twee werknemers die als bestuurder van een auto of taxi bij een verkeersongeval gewond raakten. De reden: zulke verkeersrisico’s zijn goed te verzekeren tegen betaalbare premies. Later dat jaar trok de Hoge Raad dit door naar een thuiszorgmedewerker die tijdens haar werk door gladheid met de fiets viel. Daarbij woog ook mee dat een werkgever verkeersongevallen met maatregelen maar beperkt kan voorkomen. Tot nu toe geldt de verzekeringsplicht alleen voor bepaalde verkeersongevallen tijdens het werk.

Wanneer komt dit voor?

De zaak gaat over een leerling-verpleegkundige op een gesloten afdeling van een ggz-instelling. In maart 2016 viel een patiënt hem aan met een metalen vork. Hij raakte gewond aan zijn gezicht, hoofd, schouder en armen. Later stelde een psycholoog bij hem PTSS vast. Lees meer over PTSS na een ingrijpende gebeurtenis.

Het hof stelde vast dat de werkgever op vier punten tekort was geschoten:

• de werknemer was niet gewezen op de protocollen, en de werkgever hield niet goed toezicht op het naleven daarvan;
• de overdracht tussen diensten was niet goed geregeld, vooral niet voor een leerling;
• de werknemer wist niet dat deze patiënt psychotisch en agressief was en eerder geweld had gebruikt;
• er was geen sfeer waarin medewerkers een ‘niet-pluis’-gevoel konden bespreken.

Toch kreeg de werknemer bij het hof geen gelijk. Volgens het hof kwam de aanval onverwacht en met grote snelheid en kracht. Ook met betere maatregelen was de aanval volgens het hof niet voorkomen en waren de gevolgen niet minder ernstig geweest. Er was dus geen verband tussen de tekortkomingen en de schade. Een verzekeringsplicht nam het hof niet aan, omdat de Hoge Raad die beperkt tot verkeersongevallen.

De juridische achtergrond

Wie moet het verband tussen fout en schade bewijzen?

De Hoge Raad heeft uitgelegd hoe dit werkt. Eerst moet jij laten zien dat je de schade tijdens je werk opliep. Hoe het ongeval precies is ontstaan, hoef je niet te bewijzen. Daarna is je werkgever aansprakelijk, tenzij hij één van drie dingen bewijst:

• dat hij alle nodige maatregelen nam;
• dat hij wel tekortschoot, maar dat ook de juiste maatregelen het ongeval niet hadden voorkomen;
• of dat de schade vooral komt door jouw opzet of bewuste roekeloosheid.

In alle drie de gevallen ligt het bewijs bij de werkgever.

Het hof aanvaardde het tweede verweer. De advocaat-generaal vindt dat oordeel onbegrijpelijk. Juist op een gesloten ggz-afdeling zijn plotselinge aanvallen kenmerkend voor het werk. Daarvoor zijn de veiligheidsmaatregelen bedoeld. Als de werknemer was gewaarschuwd, was hij waarschijnlijk meer op zijn hoede geweest. Bovendien moet de werkgever aantonen dat de schade hetzelfde was geweest. Was het letsel met betere maatregelen alleen minder ernstig geweest, dan is er toch een verband.

Welke maatregelen mag je verwachten bij gevaarlijk werk?

Bij werk met structurele gevaren, zoals in een tbs-kliniek, vraagt de Hoge Raad een hoog veiligheidsniveau. Dat volgt uit een arrest van de Hoge Raad uit 2011 over een tbs-kliniek. Welke maatregelen nodig zijn, hangt onder meer af van de aard van het werk, de kans op een ongeval, de ernst van de mogelijke gevolgen en hoe bezwaarlijk de maatregelen zijn. Dat heeft de Hoge Raad in 2014 uitgewerkt.

Het hof vond dat de werkgever niet tekort was geschoten met metalen bestek en met de inrichting van het kantoortje; volgens het hof bood een tweede deur een vluchtmogelijkheid. De advocaat-generaal vindt ook die oordelen onvoldoende onderbouwd. Het hof had de gezichtspunten van de Hoge Raad niet zichtbaar meegewogen. Het had ook meer moeten doen met het verzoek van de werknemer om een deskundige te laten oordelen en met zijn aanbod om tegenbewijs te leveren.

De verzekeringsplicht: een voorgestelde koerswijziging

Het opvallendste deel van de conclusie gaat over artikel 7:611 BW. In 2011 begrensde de Hoge Raad de verzekeringsplicht in een arrest over een postbezorger. Zij geldt alleen voor verkeersongevallen: als bestuurder van een motorvoertuig, als fietser of voetganger bij een ongeval waarbij een voertuig betrokken is, en bij eenzijdige fietsongevallen. De postbezorger, die op het ijs was uitgegleden, viel daarbuiten. Een verdere uitbreiding liet de Hoge Raad aan de wetgever over. In het arrest over de tbs-kliniek wees de Hoge Raad een verzekeringsplicht voor gevaarlijk werk uitdrukkelijk af.

De advocaat-generaal stelt voor om die lijn opnieuw te bekijken. Volgens hem is in de rechtspraak een lappendeken ontstaan, waarop in de literatuur kritiek is: wie op de fiets verongelukt, is wel verzekerd, maar wie bij het werk door een patiënt wordt aangevallen, niet. Dat de wetgever sinds 2011 niets heeft geregeld, houdt die situatie in stand.

Hij trekt een vergelijking met een arrest van de Hoge Raad uit 2024 over een afzinkkelder. Daarin oordeelde de Hoge Raad dat een bouwbedrijf aansprakelijk kan zijn voor schade aan een buurpand, ook als het zorgvuldig had gewerkt. Een van de redenen was dat het meer op de weg van dat bedrijf lag om zich daartegen te verzekeren.

De advocaat-generaal noemt zelf ook tegenargumenten. De wetgever heeft de aansprakelijkheid van werkgevers juist specifiek geregeld. En in deze zaak veroorzaakte niet de werkgever de schade, maar een patiënt. Toch concludeert hij dat artikel 7:611 BW een werkgever met een gesloten ggz-afdeling zou moeten verplichten tot een verzekering die alle risico’s van het werk dekt, behalve bij opzet of grove schuld van de werknemer. De werkgever betwist dat zo’n verzekering in 2016 te krijgen was. Volgens de advocaat-generaal zijn zulke verzekeringen er; hij biedt aan dit verder uit te zoeken als de Hoge Raad dat wil.

Welke gevolgen kan dit hebben?

Voor de letselschadepraktijk is dit relevant omdat de conclusie, als de Hoge Raad haar volgt, twee dingen aanscherpt. Ten eerste kan een werkgever zich dan niet zomaar beroepen op het onverwachte karakter van een aanval. In een omgeving waar onverwachte agressie bij het werk hoort, moet de werkgever bewijzen dat betere maatregelen niets hadden uitgemaakt. Ten tweede kan een werkgever met een gesloten ggz-afdeling dan verplicht zijn om een verzekering af te sluiten, ook als hij geen fout maakte.

Of dit ook buiten de gesloten ggz gaat gelden, is open; daar zegt de advocaat-generaal niets over. Let wel: in de verkeerszaken is de werkgever alleen aansprakelijk voor wat een behoorlijke verzekering zou hebben uitgekeerd. Volgt de Hoge Raad de advocaat-generaal niet, dan blijft de huidige lijn gelden.

In één overzicht:

Wat betekent dit in de praktijk?

Ben je bij je werk aangevallen door een patiënt of cliënt, dan zijn er een paar dingen om op te letten:

• Leg vast wat er gebeurde. Bewaar meldingen, verslagen en een eventuele interne analyse van het incident.
• Kijk naar je cao. De cao GGZ bevat bijvoorbeeld een regeling waarin de werkgever binnen grenzen materiële schade vergoedt die een cliënt veroorzaakt.
• Denk aan andere routes. Het Schadefonds Geweldsdelicten en een vordering in de strafzaak kunnen naast een vordering op je werkgever bestaan. In deze zaak kreeg de werknemer langs die wegen al een deel van zijn schade vergoed.
• Let op je schadeposten. Naast smartengeld kan het bijvoorbeeld gaan om inkomensschade en kosten. Lees meer over wat je kunt claimen.

Er bestaat geen standaardantwoord dat voor iedereen geldt. Of je werkgever aansprakelijk is, hangt af van de maatregelen die hij nam en van wat er precies gebeurde. Meer achtergrond vind je op onze pagina’s over letselschade door een bedrijfsongeval en over mishandeling en geweld.

Bronnen

• Parket bij de Hoge Raad 3 juli 2026, ECLI:NL:PHR:2026:681 (conclusie: causaliteit, maatregelen en verzekeringsplicht bij agressie in de ggz)
• Hoge Raad 10 december 1999, ECLI:NL:HR:1999:AA3837 (bewijslast 7:658; oorzaak hoeft niet vast te staan)
• Hoge Raad 12 september 2003, ECLI:NL:HR:2003:AF8254 (causaal verband vereist; werkgever kan aantonen dat nakoming het ongeval niet had voorkomen)
• Hoge Raad 1 februari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB6175 (verzekeringsplicht 7:611 voor werknemer als bestuurder van een motorvoertuig)
• Hoge Raad 1 februari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB4767 (taxichauffeur: behoorlijke verzekering; cao-verzekering niet vanzelf genoeg)
• Hoge Raad 12 december 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD3129 (thuiszorgmedewerker op de fiets: verzekeringsplicht ook voor fietsers en voetgangers)
• Hoge Raad 11 november 2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5223 (tbs-kliniek: hoog veiligheidsniveau, geen verzekeringsplicht)
• Hoge Raad 11 november 2011, ECLI:NL:HR:2011:BR5215 (verzekeringsplicht beperkt tot verkeersongevallen)
• Hoge Raad 5 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3519 (gezichtspunten voor veiligheidsmaatregelen)
• Hoge Raad 12 januari 2024, ECLI:NL:HR:2024:17 (afzinkkelder: aansprakelijkheid zonder fout, verzekeren)
• Burgerlijk Wetboek, artikelen 7:611 en 7:658